تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر ایلام با استفاده از روش AHP و GIS

نویسندگان
نورالدین رستمی 1
یونس کاظمی 2
1 دانشگاه ایلام
2 دانشگاه تهران
10.29252/jsaeh.6.1.10
چکیده
گسترش شهرنشینی و تغییر شرایط هیدرولوژیک طبیعی آبراهه‌ها احتمال وقوع سیلاب را افزایش می‌دهد. تحقیق حاضر جهت پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر ایلام و تعیین محدوده‌های بحرانی بافت شهری در برابر سیلاب با استفاده از روش AHP و GIS صورت گرفته است. برای این منظور پارامترهای شماره منحنی، ارتفاع، فاصله از آبراهه، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، جمعیت، شیب، خاکشناسی، تراکم ساختمان، بافت فرسوده و تجمع جریان به عنوان پارامترهای تأثیرگذار در خطر سیلاب شهر ایلام انتخاب و وزن‌دهی این پارامترها در محیط نرم‌افزار Expert Choice انجام شد. سپس نتایج حاصل از این نرم‌افزار به محیط نرم‌افزار GIS منتقل و نقشه پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده موردنظر تهیه گردید. نقشه پهنه‌بندی خطر سیلاب نشان می‌دهد که مناطق با خیلی خطر کم 8/0 درصد، مناطق با خطر کم 5/8 درصد، مناطق با خطر متوسط 6/49 درصد، مناطق با خطر زیاد 54/32 درصد و مناطق با خطر خیلی زیاد 56/8 درصد از مساحت حوزه آبخیز شهر ایلام را تشکیل می‌دهند. همچنین ناحیه مرکزی شهر بیشترین خطر و احتمال وقوع سیلاب را دارد که علت این امر تراکم زیاد جمعیت و مناطق مسکونی در این ناحیه و نزدیکی آن به مسیل و تراکم بافت فرسوده و قدیمی آن می‌باشد. بنابراین، با بررسی نتایج حاصل از نرم‌افزار Expert Choice می‌توان مؤثرترین عوامل در بروز خطر سیلاب را شناسایی و با اولویت‌بندی آنها، راهکارهای مدیریتی را معطوف به برطرف کردن یا کاهش تأثیر این عوامل کرد.
کلیدواژه‌ها
پهنه‌بندی خطر سیلاب
AHP
Expert choice
GIS
ایلام

عنوان مقاله English

Flood hazard zoning in the Ilam city using AHP and GIS

نویسندگان English

Noredin Rostami 1
Younes Kazemi 2
1 Ilam University
2 University of Tehran
چکیده English

Developing urbanization and changing hydrological conditions of natural streams increases the flooding risk. This study tries to do flood hazard zoning in the Ilam city and determine the critical area of the urban regions against flooding by using AHP method and GIS environment. For this purpose, the parameters of the curve number, height, distance from the river, geology, land use, population, slope, soil, building density, worn texture buildings and accumulated flow as effective parameters in flooding hazard in Ilam city selected and of these parameters weighted by using Expert Choice software. The result of the Expert Choice software is transferred to the environment of GIS software and flood hazard map of study area prepared. Results of the study and flood hazard map show that areas with very low-risk, low risk, intermediate-risk, high-risk and very high-risk form the 0.8%, 8.5%, 49.6%, 32.54% and 8.56% of the of Ilam city area, respectively. Also, the central area of the city has the highest risk and the probability of occurrence of the flood due to the high density of population and residential areas in this area and its proximity to the seasonal rivers and old part of the city. Therefore, by examining the results of Expert Choice software, it is possible to identify the most effective factors in the occurrence of flood risk and prioritize them to address management solutions to eliminate or mitigate the effects of these factors.

کلیدواژه‌ها English

Flood Hazard Zoning
AHP
Expert choice
GIS
Ilam
1- امیراحمدی، ابوالقاسم؛ ابوالفضل بهنیافر و مجید ابراهیمی. 1390. ریز پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر سبزوار در راستای توسعه‌ی پایدار شهری. فصل‌نامه آمایش محیط. 5، 16: 32-17.
2- امیراحمدی، ابوالقاسم؛ صغری کرامتی و طیبه احمدی. 1390. ریز پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر نیشابور در راستای توسعه شهری. مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 2، 7: 110-91.
3- رستمی، نورالدین؛ لیلا کرد و فاطمه رمضانی. 1395. تأثیر شهرسازی بر میزان دبی در مناطق شهری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز شهر ایلام). همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در کشاورزی.
4- رستمی، نورالدین و لیلا کرد. 1395. اولویت‌بندی سیل‌خیزی زیر حوزه‌ها در مناطق شهری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز شهر ایلام). همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در کشاورزی.
5- طیبی، فریال. 1384. تحلیل توان سیل‌خیزی با تأکید بر ویژگی‌های ژئومورفولوژیک با استفاده از GISو مدل‌های مفهومی (مطالعه موردی: حوضه آبخیز ششتمد). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت‌معلم سبزوار.
6- فتوحی، صمد و سجاد کیانی. 1393. ریز پهنه‌بندی ریسک سیلاب شهری با استفاده از مدل فرایند تحلیل سلسله مراتبی مطالعه موردی شهر نهاوند. فصل‌نامه آمایش محیط، 8، 29: 152-133.
7- کردوانی، پرویز؛ حیدر قادری و آرزو قادری. 1388. تحلیل منطقه‌ای سیلاب‌های لارستان. فصلنامه جغرافیای طبیعی، 2، 5: 18-1.
8- محمودزاده، حسن؛ وحید امامی کیا و علی‌اکبر رسولی. 1394. ریز پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر تبریز با استفاده از روش AHP. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 30، 1: 180-167.
9- ملکیان، آرش؛ اصغر افتادگان خوزانی و غدیر عشورنژاد. 1391. پهنه‌بندی پتانسیل سیل‌خیزی حوزه آبخیز اخترآباد با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتب فازی. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 82: 152-131.
10- Cheng, C.H. 1997. Evaluating naval tactical systems by fuzzy AHP based on the grade value of membership function. European Journal of Operational Research, 96: 343–350.
11- Fernández, D.S.; and M.A. Lutz. 2010. Urban flood hazard zoning in Tucumán Province Argentina, using GIS and multicriteria decision analysis. Engineering Geology, 111: 90–98.
12- Generino, P.S.; E.V. Sony, and F. Proceso. 2015. Modeling Flood Risk for an Urban CBD Using AHP and GIS. International Journal of Information and Education Technology, 5(10): 748-753.
13- Guangtao, F. 2008. A fuzzy optimization method for multi criteria decision making: An application to reservoir flood control operation. Expert System with Application, 34:145–149.
14- Islam, M.; and K. Sado. 2000. Development of Flood Hazard Maps of Bangladesh Using NoAA-AvHRR Images with GIS. Hydrological Sciences Journal, 45(3): 42-48.
15- Maass, A.; M.M. Hufschmidt, R. Dorfman Jr., H.A. Thomas, S.A. Marglin, and G.M. Fair. 1962. Design of Water Resources Systems. Harvard University Press, Cambridge.
16- Mayaja, N.A.; and C.V. Srinivasa. 2016. Flood hazard zoning using analytic hierarchy process: A case study for Pampa river basin, Kerala, India. Journal of Geomatics, 10(1): 1-6.
17- Morelli, S.; S. Segoni, G. Manzo, L. Ermini, and F. Catani. 2012. Urban planning, flood risk and public policy: The case of the Arno River, Firenze, Italy. Applied Geography, 34: 205-218.
18- Oguntunde, P.G.; J. Friesen, N. van de Giesen, and H.H.G. Savenije. 2006. Hydroclimatology of the Volta River Basin in West Africa: Trends and variability from 1901 to 2002, Journal physics and chemistry of the Earth, 31: 1180-1188.
19- Saaty, T. L. 1980. The Analytic Hierarchy Process. New York, NY: McGraw - Hill.
20- Salehi, E.; Y. Rafii, M.R. Farzad Behtash, and M.T. Aghababai. 2013. Urban Flood Hazard Zonation Using GIS and Fuzzy-AHP Analysis (Case study: Tehran city). Journal of Environmental Studies, 39(3): 179-188.
21- Sani, Y. 2008. Multicriteria Analysis for Flood Vulnerable Areas in Hadejia-Jama’are River Basin, Nigeria. ASPRS 2008 Annual Conference. Portland, Oregon. April 28 - May 2.
22- Singh, V.P. 1996. Hydrology of disasters, Water science and Technology library Vol. 24, Kluwer Academic Publishers.
23- Zahraie, B.; M. Fooladgar, A. Shanehsaz, and A. Roozbahani. 2008. Framework of a Decision Support System for Basin-Scale Sustainable Water Resources Supply and Demand Management. Proceedings of Congress, 12-16.