تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل نقش تغییرات زیرساخت سبز شهری در تاب‌آوری اکولوژیک منطقه یک شهرداری تهرا

نویسندگان
تاج الدین کرمی
علی شماعی
فاطمه محبی
دانشگاه خوارزمی
10.61186/jsaeh.10.4.59
چکیده
تاب‌آوری اکولوژیک مفهومی است که بر قابلیت بازگشت‌پذیری ساختارها و کارکردهای اکولوژیکی در مقابل شوک‌های وارده دلالت دارد. پهنه شمالی تهران به مثابه مهم‌ترین پشتوانه‌های اکولوژیک این شهر در دهه‌های ‌اخیر دچار تغییرات کاربری زیادی شده است. تحقیق حاضر تحلیل نقش تغییر کاربری در تاب‌آوری اکولوژیک زیرساخت‌های سبز (به عنوان یکی از ارکان ساختاراکولوژیکی) منطقه یک شهرداری تهران پرداخته است. این تحقیق به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی ـ تحلیلی محسوب می‌شود. از داده‌های ماهواره‌ای لندست (2021-1976) برای کشف تغییرات مورد نظر و از سنجه‌های سیمای سرزمین برای تحلیل وضعیت تاب‌آب‌وری اکولوژیک استفاده شده است. بر اساس یافته‌های تحقیق، سنجۀ ‌اندازه لکه‌ها(CA) و تعداد لکه‌های(NP)، سبز در طی دوره مورد بررسی، از نظر وسعت کاهش یافته و از نظر تعداد دچار افزایش چشم‌گیری شده‌اند. این تغییرات بیانگر فرایند خرددانگی و از بین رفتن انسجام ساختاری لکه‌‌‌های سبز است. نتایج حاصل از متریک پیوستگی(ENN و GYRATE) نیز پیوستگی کمی بین لکه‌های سبز منطقه را نشان ‌می‌دهد. بعلاوه نتایج سنجه CONTAG، بیان می‌کند که درصد سرایت به خاطر پیوستگی کم، پایین است. بنابراین می‌توان گفت که زیرساخت‌های سبز منطقه در مقابل تغییرات کاربری اراضی انسجام ساختاری خود را از دست داده و در نتیجه کارکردها و خدمات اکولوژیکی مورد انتظارِ آن‌ها نیز دچار نارسایی شده‌اند. بنابراین زیرساخت‌های سبز منطقه مورد مطالعه در مقابل تغییرات کاربری آسیب‌پذیر بوده و به نحو بارزی از تاب‌آوری اکولوژیک آن‌ها کاسته شده است.


کلیدواژه‌ها
تاب‌آوری‌اکولوژیک
تغییر کاربری
زیرساخت سبز
سنجه‌های سیمای سرزمین
منطقه یک شهرداری تهران

عنوان مقاله English

Analysis of the role of urban green infrastructure changes in the ecological resilience of District 1 of Tehran Municipality

نویسندگان English

Tajdin Karami
Ali Shamaei
Fateme Mohebi
چکیده English

Abstract

Ecological resilience is a concept that implies the reversibility of ecological structures and functions against the shocks experienced. The northern zone of Tehran, as the most important ecological support of this city, has undergone many land-use changes in recent decades. The present study has analyzed the role of land-use change in the ecological resilience of green infrastructure (as one of the pillars of ecological structure) in District 1 of Tehran Municipality. This study is an applied one in terms of purpose and is considered a descriptive-analytical one in terms of the method used. In this study Landsat satellite data (1976-2021) were used to detect the changes of interest, and landscape metrics were used to analyze the ecological resilience conditions. Based on the results of this study period, the Number of Patches (NP) has significantly increased and the Class Area (CA) has decreased during the period covered by this study. These changes indicate the fragmentation process and loss of structural cohesion of the green patches. The measurement results for the connectivity metrics (ENN and GYRATE) also showed a small connectivity between the green patches in the area. In addition, the results for CONTAG (Contagion Landscape metrics) measure indicated that, due to low connectivity, the transmission rate is low. Therefore, it can be said that the green infrastructure of the region has lost its structural cohesion in the face of land-use change, and as a result, the expected ecological functions and services have also failed. According to the results, the green infrastructure of the study area is vulnerable to land-use changes and their ecological resilience has been significantly reduced.


کلیدواژه‌ها English

Ecological resilience
land -use change
green infrastructure
landscape metrics
district 1 of Tehran municipality
استیونسون، دبورا. 1388. شهرها و فرهنگ‌های شهری. ترجمه رجب پناهی و احمد پوراحمد. مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری. تهران.
استیونسون، دبورا. 1388. شهرها و فرهنگ‌های شهری. ترجمه رجب پناهی و احمد پوراحمد. مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری. تهران.
پریور، پرستو؛ احد ستوده. آیدا احمدی. 1399. تفکر تاب آوری، مفاهیم و کاربردها در مدیریت محیط زیست شهری. نوبت اول. یزد.
پریور، پرستو؛ احد ستوده. آیدا احمدی. 1399. تفکر تاب آوری، مفاهیم و کاربردها در مدیریت محیط زیست شهری. نوبت اول. یزد.
پریور، پرستو؛ یاوری، احمدرضا و ستوده، احد. 1387. تحلیل تغییرات زمانی و توزیع مکانی فضاهای سبز شهری تهران در مقیاس سیمای سرزمین. محیط شناسی، 34 (45)، 73- 84.
پریور، پرستو؛ یاوری، احمدرضا و ستوده، احد. 1387. تحلیل تغییرات زمانی و توزیع مکانی فضاهای سبز شهری تهران در مقیاس سیمای سرزمین. محیط شناسی، 34 (45)، 73- 84.
چگینی، رباب. 1391. تبیین پیامدهای کالبدی ادغام هسته‌های روستایی در فرایند گسترش شهر(مورد: منطقه یک شهرداری تهران). رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی دکتر محمد سلیمانی و حسن افراخته. دانشگاه خوارزمی. تهران.
چگینی، رباب. 1391. تبیین پیامدهای کالبدی ادغام هسته‌های روستایی در فرایند گسترش شهر(مورد: منطقه یک شهرداری تهران). رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی دکتر محمد سلیمانی و حسن افراخته. دانشگاه خوارزمی. تهران.
رهنمایی، محمدتقی(1381)، مجموعه مباحث شهرسازی (جلد جغرافیا)، تهران، ‌وزارت مسکن و شهرسازی، مرکز تحقیقات شهرساز و معماری ایران.
رهنمایی، محمدتقی(1381)، مجموعه مباحث شهرسازی (جلد جغرافیا)، تهران، ‌وزارت مسکن و شهرسازی، مرکز تحقیقات شهرساز و معماری ایران.
رئیس‌دانا، فریبرز، (1381)، "اقتصاد سیاسی توسعه"، انتشارات نگاه، تهران.
رئیس‌دانا، فریبرز، (1381)، "اقتصاد سیاسی توسعه"، انتشارات نگاه، تهران.
فاطمی، سید باقر؛ یوسف رضائی.1396.مبانی سنجش از دور. چاپ پنجم. تهران.
فاطمی، سید باقر؛ یوسف رضائی.1396.مبانی سنجش از دور. چاپ پنجم. تهران.
عظیمی (آرانی)، حسین.‌‌1388‌.‌ مدارهای توسعه‌نیافتگی در اقتصاد ایران. نشر نی. چاپ دهم. تهران.
عظیمی (آرانی)، حسین.‌‌1388‌.‌ مدارهای توسعه‌نیافتگی در اقتصاد ایران. نشر نی. چاپ دهم. تهران.
کرمی، تاج‌الدین. و دیگران. 1391. بایسته‌های بوم‌شناسی سیاسی شهر: الگوی توزیع تاج‌پوشش درختی و نابرابری‌ فضایی در شهر تهران. مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. دوره 4, شماره 13. تابستان 1391 : 22-1.
کرمی، تاج‌الدین. و دیگران. 1391. بایسته‌های بوم‌شناسی سیاسی شهر: الگوی توزیع تاج‌پوشش درختی و نابرابری‌ فضایی در شهر تهران. مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. دوره 4, شماره 13. تابستان 1391 : 22-1.
مثنوی، محمدرضا؛ دبیری، مریم. 1396. ارزش‌گذاری خدمات اکوسیستم شهری به عنوان ابزاری برای برنامه‌ریزی شهرهایی پایدارتر. نشریه منظر. صص 35-24.
مثنوی، محمدرضا؛ دبیری، مریم. 1396. ارزش‌گذاری خدمات اکوسیستم شهری به عنوان ابزاری برای برنامه‌ریزی شهرهایی پایدارتر. نشریه منظر. صص 35-24.
مدنی‌پور، علی. 1381. تهران ظهور یک کلانشهر. ترجمه حمید زرآزوند. شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهر تهران.
مدنی‌پور، علی. 1381. تهران ظهور یک کلانشهر. ترجمه حمید زرآزوند. شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهر تهران.
مهندسان مشاور بافت شهر.1381. بررسی مسائل توسعه شهری منطقه یک تهران. شهرداری منطقه یک.
مهندسان مشاور بافت شهر.1381. بررسی مسائل توسعه شهری منطقه یک تهران. شهرداری منطقه یک.
یوسف زاده، الهام و دیگران (1396)، "ارزیابی تابآوری خدمات اکوسیستمی در محیطزیست شهری )مطالعه موردی شهر یزد"، مجله پژوهش‌های محیطزیست، سال 8 ، شماره 16 ، پاییز و زمستان 1396 ، 28-15.
یوسف زاده، الهام و دیگران (1396)، "ارزیابی تابآوری خدمات اکوسیستمی در محیطزیست شهری )مطالعه موردی شهر یزد"، مجله پژوهش‌های محیطزیست، سال 8 ، شماره 16 ، پاییز و زمستان 1396 ، 28-15.
Alberti, M., & Marzluff, J. M. (2004) Ecological resilience in urban ecosystems: linking urban patterns to human and ecological functions. Urban ecosystems, Vol 7 No 3, pp.241-265.
Alberti, M., & Marzluff, J. M. (2004) Ecological resilience in urban ecosystems: linking urban patterns to human and ecological functions. Urban ecosystems, Vol 7 No 3, pp.241-265.
Evans, D. L., Falagán, N., Hardman, C. A., Kourmpetli, S., Liu, L., Mead, B. R., & Davies, J. A. C. (2022). Ecosystem service delivery by urban agriculture and green infrastructure–a systematic review. Ecosystem Services, 54, 101405.
Evans, D. L., Falagán, N., Hardman, C. A., Kourmpetli, S., Liu, L., Mead, B. R., & Davies, J. A. C. (2022). Ecosystem service delivery by urban agriculture and green infrastructure–a systematic review. Ecosystem Services, 54, 101405.
Fu, S., Zhuo, H., Song, H., Wang, J., & Ren, L. (2020). Examination of a coupling coordination relationship between urbanization and the eco-environment: A case study in Qingdao, , China. Environmental Science and Pollution Research, 27(19), 23981–23993.
Fu, S., Zhuo, H., Song, H., Wang, J., & Ren, L. (2020). Examination of a coupling coordination relationship between urbanization and the eco-environment: A case study in Qingdao, , China. Environmental Science and Pollution Research, 27(19), 23981–23993.
Heynen Nik, Harold A. Perkins and Parama Roy, (2006), The Political Ecology of Uneven Urban Green Space, The Impact of Political Economy on Race and Ethnicity in Producing Environmental Inequality in Milwaukee, Urban Affairs Review, Vol. 42 N. 1: 3-25, September.
Heynen Nik, Harold A. Perkins and Parama Roy, (2006), The Political Ecology of Uneven Urban Green Space, The Impact of Political Economy on Race and Ethnicity in Producing Environmental Inequality in Milwaukee, Urban Affairs Review, Vol. 42 N. 1: 3-25, September.
Liu, Z., Xiu, C., & Ye, C. (2020). Improving Urban Resilience through Green Infrastructure: An Integrated Approach for Connectivity Conservation in the Central City of Shenyang, China. Complexity, 2020.
Liu, Z., Xiu, C., & Ye, C. (2020). Improving Urban Resilience through Green Infrastructure: An Integrated Approach for Connectivity Conservation in the Central City of Shenyang, China. Complexity, 2020.
Mather, P. M., & Koch, M. (2011). Computer processing of remotely-sensed images: an introduction. John Wiley & Sons.
Mather, P. M., & Koch, M. (2011). Computer processing of remotely-sensed images: an introduction. John Wiley & Sons.
Marzluff, J. M. (2001). Worldwide urbanization and its effects on birds. In Avian ecology and conservation in an urbanizing world (pp. 19-47). Springer, Boston, MA.
Marzluff, J. M. (2001). Worldwide urbanization and its effects on birds. In Avian ecology and conservation in an urbanizing world (pp. 19-47). Springer, Boston, MA.
McGarigal, K., Cushman, S. A., Neel, M. C. Ene, E., (2002), "Fragstats: Spatial pattern analysis program for categorical maps", Oregon State University: Corvallis.
McGarigal, K., Cushman, S. A., Neel, M. C. Ene, E., (2002), "Fragstats: Spatial pattern analysis program for categorical maps", Oregon State University: Corvallis.
McPhearson, T., Andersson, E., Elmqvist, T., & Frantzeskaki, N. (2015). Resilience of and through urban ecosystem services. Ecosystem Services, 12, 152-156.
McPhearson, T., Andersson, E., Elmqvist, T., & Frantzeskaki, N. (2015). Resilience of and through urban ecosystem services. Ecosystem Services, 12, 152-156.
Meerow, S., & Newell, J. P. (2017). Spatial planning for multifunctional green infrastructure: Growing resilience in Detroit. Landscape and Urban Planning, 159, 62-75.
Meerow, S., & Newell, J. P. (2017). Spatial planning for multifunctional green infrastructure: Growing resilience in Detroit. Landscape and Urban Planning, 159, 62-75.
Nastran.Mojca, Železnikar. Špela, Cvejić. ozalija and Pintar.Marina (2016), Linkages between ecosystem services, urban green infrastructure and wellbeing, University of Ljubljana, Humboldt-Universität zu Berlin, Available in: https://www.researchgate.net/publication/304284517.
Nastran.Mojca, Železnikar. Špela, Cvejić. ozalija and Pintar.Marina (2016), Linkages between ecosystem services, urban green infrastructure and wellbeing, University of Ljubljana, Humboldt-Universität zu Berlin, Available in: https://www.researchgate.net/publication/304284517.
Pamukcu-Albers, P., Ugolini, F., La Rosa, D., Grădinaru, S. R., Azevedo, J. C., & Wu, J. (2021). Building green infrastructure to enhance urban resilience to climate change and pandemics. Landscape Ecology, 36(3), 665-673.
Pamukcu-Albers, P., Ugolini, F., La Rosa, D., Grădinaru, S. R., Azevedo, J. C., & Wu, J. (2021). Building green infrastructure to enhance urban resilience to climate change and pandemics. Landscape Ecology, 36(3), 665-673.
Parker, J., & Simpson, G. D. (2020). A theoretical framework for bolstering human-nature
Parker, J., & Simpson, G. D. (2020). A theoretical framework for bolstering human-nature
Pickett, S. T., McGrath, B., Cadenasso, M. L., & Felson, A. J. (2014). Ecological resilience and resilient cities. Building Research & Information, 42(2), 143-157. connections and urban resilience via green infrastructure. Land, 9(8), 252.
Pickett, S. T., McGrath, B., Cadenasso, M. L., & Felson, A. J. (2014). Ecological resilience and resilient cities. Building Research & Information, 42(2), 143-157. connections and urban resilience via green infrastructure. Land, 9(8), 252.
Strahler, A. H. (1980). The use of prior probabilities in maximum likelihood classification of remotely sensed data. Remote sensing of Environment, 10(2), 135-163.
Strahler, A. H. (1980). The use of prior probabilities in maximum likelihood classification of remotely sensed data. Remote sensing of Environment, 10(2), 135-163.
Tzoulas, K., Korpela, K., Venn, S., Yli-Pelkonen, V., Kaźmierczak, A., Niemela, J., & James, P. (2007). Promoting ecosystem and human health in urban areas using Green Infrastructure: A literature review. Landscape and urban planning, 81(3), 167-178.
Tzoulas, K., Korpela, K., Venn, S., Yli-Pelkonen, V., Kaźmierczak, A., Niemela, J., & James, P. (2007). Promoting ecosystem and human health in urban areas using Green Infrastructure: A literature review. Landscape and urban planning, 81(3), 167-178.
Wang, Y., Cai, Y., Xie, Y., Zhang, P., & Chen, L. A (2023) quantitative framework to evaluate urban ecological resilience: broadening understanding through multi-attribute perspectives. Frontiers in Ecology and Evolution, 11, 1144244.
Wang, Y., Cai, Y., Xie, Y., Zhang, P., & Chen, L. A (2023) quantitative framework to evaluate urban ecological resilience: broadening understanding through multi-attribute perspectives. Frontiers in Ecology and Evolution, 11, 1144244.
Young, C., Symons, J., & Jones, R. (2015). Investing in Growth: Understanding the Value of Green Infrastructure Workshop Report.
Young, C., Symons, J., & Jones, R. (2015). Investing in Growth: Understanding the Value of Green Infrastructure Workshop Report.
Voghera, A., & Giudice, B. (2019). Evaluating and planning green infrastructure: a strategic perspective for sustainability and resilience. Sustainability, 11(10), 2726.
Voghera, A., & Giudice, B. (2019). Evaluating and planning green infrastructure: a strategic perspective for sustainability and resilience. Sustainability, 11(10), 2726.
Wu, J., He, C., Huang, G., & Yu, D. (2013). Urban landscape ecology: Past, present, and future. In Landscape ecology for sustainable environment and culture (pp. 37-53). Springer, Dordrecht.
Wu, J., He, C., Huang, G., & Yu, D. (2013). Urban landscape ecology: Past, present, and future. In Landscape ecology for sustainable environment and culture (pp. 37-53). Springer, Dordrecht.
Wu, X., Zhang, J., Geng, X., Wang, T., Wang, K., & Liu, S. (2020). Increasing green infrastructure-based ecological resilience in urban systems: A perspective from locating ecological and disturbance sources in a resource-based city. Sustainable Cities and Society, 61, 102354.
Wu, X., Zhang, J., Geng, X., Wang, T., Wang, K., & Liu, S. (2020). Increasing green infrastructure-based ecological resilience in urban systems: A perspective from locating ecological and disturbance sources in a resource-based city. Sustainable Cities and Society, 61, 102354.