تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های مؤثر در عدم مشارکت جوامع روستایی در طرح‌های بیابانزدایی (مطالعه موردی: منطقه موسیان، شهرستان دهلران، استان ایلام)

نویسندگان
زینب بصیری 1
نورالدین رستمی 1
امین صالح پور جم 2
1 دانشگاه ایلام
2 سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی
10.29252/jsaeh.7.3.47
چکیده
عدم مشارکت مطلوب جوامع محلی یکی از دلایل اصلی بازدهی کم طرح‌ها و پروژه‌های منابع طبیعی می‌باشد. در این تحقیق، پس از تعیین معیارها و شاخص‌های مؤثر در عدم مشارکت مردمی، اقدام به تدوین پرسش‌نامه و تعیین روایی آن توسط کارشناسان مربوطه گردید. سپس با استفاده از فرمول کوکران تعداد 189 خانوار از 5 روستای شهرستان دهلران انتخاب گردید. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل فرایند سلسله مراتبی (AHP) و آزمون ناپارامتریک فریدمن استفاده شد. اولویت‌بندی شاخص‌ها از دیدگاه کارشناسان نشان می‌دهد که معیارهای طراحی- اجرایی و آموزشی-ترویجی به ترتیب بیشینه و کمینه اولویت را به خود اختصاص داده‌اند. رتبه‌بندی معیارها با استفاده از آزمون فریدمن از نظر ساکنین روستا نیز نشان داد که معیارهای اقتصادی و آموزشی- ترویجی بیشترین و کمترین رتبه را دارند. همچنین، رتبه‌بندی شاخص‌های مؤثر در عدم مشارکت مبتنی بر آزمون فریدمن از دیدگاه کارشناسان و ساکنین روستا، نشان می‌دهد که در معیار اقتصادی، شاخص «نادیده گرفتن درآمد مردم به عنوان انگیزه اقتصادی مستقیم در اجرای طرح‌ها»، در معیار طراحی- اجرایی از دیدگاه کارشناسان شاخص «نبود برنامه مدیریت جامع مشارکت محور با هدف بیابانزدایی» و از دیدگاه ساکنین روستا «عدم توجه به نظرات مردمی در مراحل طراحی و تدوین پروژه‌ها» و در معیار اجتماعی نیز از دیدگاه کارشناسان شاخص «وابستگی مردم روستا به قدرت دولتی» و از دیدگاه ساکنین روستا «عدم اعتماد به نتایج طرح‌های بیابان‌زدایی» و در معیار آموزشی- ترویجی نیز از هر دو دیدگاه «عدم آموزش ساکنان منطقه در خصوص طرح‌های بیابان‌زدایی» به‌عنوان مهمترین شاخص‌ها رتبه‌بندی شدند.
کلیدواژه‌ها
ذینفعان
تصمیم‌گیری چند معیاره
تحلیل سلسله مراتبی
روش دلفی
آزمون فریدمن
دهلران

عنوان مقاله English

Identification and Prioritization of Effective Indicators on Preventing Sustainable Participation of Rural Societies in Combating Desertification Plans (Case Study: Mousian Region, Dehloran)

نویسندگان English

Zeynab Basiry 1
Noredin Rostami 1
Amin Saleh pour jam 2
1 MA in the field of desertification, Faculty of Agriculture, Ilam University, Ilam, Iran.
2 Assistant Professor, Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran.
چکیده English

The main purpose of the research is the identification and prioritization of criteria and indicators affecting on lack of sustainable participation of rural communities in combating desertification plans in Dehloran, Ilam province. To determine the number of sample villagers, 189 family were selected using the Cochran formula. In this research, after determining the effective indices and also indicators in the lack of sustainable participation, the questionnaire was designed and its validity was determined by the relevant experts. The reliability of the questionnaire was also tested and validated by calculating the Cronbach's alpha coefficient. Data were analyzed using AHP and Friedman nonparametric test. The findings of the research show that the results of prioritizing the indicators that affect the lack of stakeholder participation in the AHP based combating desertification plans from the experts' point of view, design-implementation, and educational-promotional criteria are the maximum and minimum priorities, respectively. The results of criteria ranking using the Friedman test in terms of rural residents also indicated that the economic criterion is placed in the first priority and design-implementation, social criterion and educational-promotional are in the next priorities, respectively. Likewise, the results of effective indicators ranking in the lack of sustainable participation of rural communities in combating desertification plans based on the Friedman test in term of the experts’ viewpoints indicate that “ignoring people's income as a direct incentive to implement combating desertification projects” are the most significant economic indicator. Similarly, in the compartment of executive design indicator, from the experts’ viewpoint “the lack of a comprehensive participatory management program to combating desertification” and from the viewpoint of residents of the village “the lack of attention to popular opinion in the design and development of projects are prioritized as the most important indicators. In prioritizing social indicators from the viewpoint of the experts “dependence of the villagers on the state power, distrust of the results of combating desertification plans as well as low literacy level” and in terms of villagers’ opinions, “distrust of the results of combating desertification plans, the dependence of rural residents on the state power, migration of youth” are introduced and prioritized as the most substantial indicators. In the educational-promotional criterion, in terms of both views “lack of training the residents of the area regarding combating desertification projects and the related purposes, as well as lack of utilizing the local promotional group”, are determined as the main important indicators.

کلیدواژه‌ها English

Stakeholders
multi-criterion decision-making
Analytical Hierarchical Process
DELPHI method
Friedman test
Dehloran
آل ابراهیم، علیرضا و مژگان احمدی ندوشن. ۱۳۹۱. فقر و توسعه پایدار، اولین همایش ملی توسعه پایدار در مناطق خشک و نیمه‌خشک، ابرکوه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابرکوه.
الیاسی، عباس؛ کاکا شاهدی و شفق رستگار. 1396. عوامل مؤثر بر تمایل آبخیزنشینان به مشارکت در طرح‌های آبخیزداری در حوزه هزارخانی. پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، 8(16): 270-259.
حسن‌زاده نفوتی، محمد؛ عباس خراسانی اناری و علی‌اکبر جمالی. ۱۳۹۲. ارزیابی عوامل مؤثر بر میزان مشارکت مردمی در اجرای طرح‌های آبخیزداری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز سد نهرین شهرستان طبس)، اولین همایش ملی کاربرد علوم و فناوریهای نوین در کشاورزی و منابع طبیعی، میبد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد.
خسروی، حسن. 1383. کاربرد مدل مدالوس در بررسی بیابانزایی کاشان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، تهران.
زارعی، مهدی؛ علی آزموده، حمید امیرنژاد، و عبدالله پیرنیا. 1392. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت بهره‌برداران در پروژه‌های آبخیزداری (مطالعه موردی حوزه آبخیز برنجستانک)، مجله اقتصادی منابع طبیعی، 1(2): 76-63.
سلیمان‌پور، سید مسعود؛ امین صالح پور جم، علی‌اکبر نوروزی، ناصر خلیلی و حجت اله کشاورزی. 1398. دیدگاه کارشناسان در اولویت‌بندی عامل‌های مؤثر بر نبود مشارکت پایدار جامعه‌های روستایی در طرح‌های آبخیزداری در آبخیز مرادآباد میمند، استان فارس. پژوهش‌های آبخیزداری (پژوهش و سازندگی)، 32(3): 62-53.
صالح‌پورجم، امین؛ امیر سررشته‌داری و محمودرضا طباطبایی. 1396. اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت ذینفعان در طرح‌های آبخیزداری بر اساس دیدگاه کارشناسان، منطقه مورد مطالعه: حوزه‌های آبخیز مشرف به شهر تهران. نشریه علمی- پژوهشی مهندسی و مدیریت آبخیز، 4(9): 450-441.
صالح‌پورجم، امین؛ فهیمه رسولی، امیر سررشته‌داری، جمال مصفایی و محمدکیا کیانیان. 1399. بررسی شاخص‌های اجتماعی مؤثر در عدم مشارکت مردمی در طرح‌های منابع طبیعی با کاربرد روش AHP و آزمون‌های ناپارامتریک. مهندسی و مدیریت آبخیز، 12(1): 339-330.
صالح‌پورجم، امین؛ مجید کریم‌پورریحان؛ محمدکیا کیانیان، و مریم تاجیکی. 1391. بررسی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت مردمی در طرح‌های منابع طبیعی (مطالعه موردی: منطقه قوچک و رودک). همایش ملی دانشجویی مرتع، آبخیز و بیابان دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه تهران.
طهماسبیان، سعید؛ محمود حمیدیان، محمد ساغری، و مریم مؤمنی. 1393. موانع مشارکت بهره‌برداران در اجرای طرح‌های مرتعداری استان ایلام (مطالعه موردی: بهره‌برداران شهرستان ملکشاهی)، نشریه مرتعداری، 1(1): 77-93.
عبدی نژاد، غلامعباس. 1386. بیابان و بیابان‌زدایی در ایران سیاست‌ها، برنامه و عملکرد. فصلنامه جنگل و مرتع، 74: 23-26.
فیض‌نیا، سادات؛ امین صالح‌پورجم و محمدکیا کیانیان. ۱۳۸۵. بررسی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت مردم در طرح‌های منابع طبیعی کوهستانی (حوزه آبخیز رودخانه شور). فصلنامه علمی-ترویجی محیط کوهستان، 6: 27-30.
محمدی گلرنگ، بهرام؛ سید حمیدرضا صادقی و علی واحدی 1395. نگرش کشاورزان نسبت به اقدامات خاک‌ورزی حفاظتی در حوضه آبخیز کوشک‌آباد در استان خراسان رضوی، ایران. مجله بین‌المللی علوم کشاورزی، تحقیقات و فناوری در توسعه و سیستم‌های آموزشی،2: 71-82.
کریمی سنگچینی، ابراهیم، مجید اونق، امیر سعدالدین، ناصر طهماسبی پور و حسین رضایی. 1397. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت مردمی و پیش‌بینی پذیرش مردمی سناریوهای مدیریت پوشش گیاهی حوضه حبله‌رود. مهندسی و مدیریت آبخیز، 10(3): 293-280.
منصورفر، کریم. 1387. روش‌های پیشرفته آمار با برنامه‌های رایانه‌ای، چاپ اول. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.
منصوری، آرمان؛ امین صالح پور جم؛ مجید محمدی و محمدکیا کیانیان. ۱۳۹۴. بررسی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت مردمی در طرح‌های منابع طبیعی (مطالعه موردی حوزه آبخیز کن، ایران، تهران)، دومین همایش ملی صیانت از منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل.
Alemayehu, F.; N. Talia and J. Nyssen. 2009. The impacts of watershed management on land use and land cover dynamics in eastern tigray (Ethiopia). Joiunal of resources conservation and recycling, 53: 192-198.
Bagherian, R. 2009. Community participation in watershed management programs. Journal of Social Sciences, 5(3): 251-256.
Blackmore, L. and G. Doole. 2013. Drivers of landholder participation in tender programs for australian biodiversity conservation. Journal of environmental science and policy, 33: 143-153
Bohnet, C.I.; B. Roberts.; E. Harding and K.J. Haug. 2011. A typology of grazers to inform a more targeted approach for developing natural resource management policies and agricultural extension - programs. Journal of land use policy, 28: 629-63
Duram, L.A. and K.G. Brown. 2010. Insights and applications assessing public participation in US watershed planning initiatives. Society and Natural Resources, 12(5):455-467.
Liu, J.; Yun, L.; Liya, S.; Zhiguo, C. & Baoqian, B. 2010. Public participation in water resources management of Haihe River Basin, China. The analysis and evaluation of status quo. The Journal of Environmental Sciences, 2:1750- 1758.
Mendoza, C.C. 2006. Factors Influencing Participation in EnvironmentalStewardship Programs: a Case Stady of the Agricultural and Forestry Sectors in Louisiana. A Dissertation Submitted to the Graduate Faculty of the Louisiana State University and Agricultural and Mechanical College. Ph.D. dissertation, University of Louisiana, America.
Mohammed; D, Akpan; A. E & H. S, Aliyu. 2013. “Role of Community Participation in Combating Desertification in the Arid Zone of Nigeria: An Overview”. Journal of Environmental Management and Safety, 4:49-58.
Moghadam, R., Gh. Dinpanah and F. Zand. 2013. Factors influence on economic-social effectiveness of watershed and natural resources plans. European Journal of Experimental Biology, 3: 400-406.
Quinn, Ch.; Huby, M.; Kiwasilla, H. and Lovett, C.J. 2007. Design principle and common pool resource management: An institutional approach to evaluatingcommunity management in semi-arid Tanzania. Journal of Environmental Management, 27: 100-113.
Saaty, T. 1980. The Analytical Hierarchy process, planning, priority, Resource Allocation, Rws pub, USA4.
Sharma, C.; Sisodia, S.S. 2016. Peoples’ participation in watershed development programme: a case study of Rajasthan. Indian Research Journal of Extension Education, 8(1): 71-72.
Parkes MW; Morrison KE; Bunch MJ; Hallstrom LK; Neudoerffer RC; Venema HD; Waltner- Toews, D. 2010. Towards integrated governance for water, health and social-ecological systems: The watershed governance prism. Journal of Global Environmental Change. 20:693-704.
Surya, B.; S, Syafri., H, Sahban and H.H. Sakti. 2020. Natural Resource Conservation Based on Community Economic Empowerment: Perspectives on Watershed Management and Slum Settlements in Makassar City, South Sulawesi, Indonesia. Land, 9(104): 1-31.