تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

سنجش تاب‌آوری کالبدی فضایی ناحیه ۲ کلانشهر کرج بر اساس معیارهای پایداری در برابر مخاطرات محیطی

نویسندگان
علیرضا رحیمی محمودآبادی 1
نوید سعیدی رضوانی 2
ایرج قاسمی 3
1 گروه شهرسازی، واحدبین الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران
2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده جامعه و رسانه ، واحد قزوین ، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
3 استادیار برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، تهران، ایران
چکیده
مقدمه: تاب‌آوری کلید پایداری شهر است و با کاهش آسیب‌پذیری، محیطی پایدار برای شهرها ایجاد می‌کند و نقش اساسی در کاهش آسیب‌پذیری شهرها در برابر مخاطرات محیطی ایفا می‌کند. که از این رو هدف پژوهش حاضر می‌باشد.

روش پژوهش: روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی و از نظر هدف کاربردی است. هدف، سنجش میزان تاب‌آوری منطقه ۲ کرج و شناسایی نقاط ضعف و قوت آن در برابر مخاطرات محیطی می‌باشد. پژوهش با ترکیبی از داده‌‌های برگرفته از اسناد آماری و گزارشات مکتوب و داده‌‌های پرسشنامه حاصل از پیمایش می‌باشد. نمونه آماری پژوهش 30 نفر از متخصصان مرتبط با مدیریت بحران منطقه 2 کرج می‌باشند که با استفاده از روش گلوله برفی پرسشنامه میان آن‌ها توزیع گردید. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آماره‌های میانگین، انحراف از معیار و تحلیل عاملی می‌باشد.

یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقویت تاب‌آوری این منطقه از طریق ارتقای کیفیت زیرساخت‌های کالبدی، بهبود مدیریت ساخت و سازها و رعایت استانداردهای معماری و اصول برنامه‌ریزی شهری می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری و ایجاد محیطی پایدار و مقاوم منجر شود. همچنین ارزیابی پایداری ابنیه نشان می‌دهد که میانگین شاخص‌های آن در منطقه 2 به میزان 45/4 به دست آمد.

نتیجه‌گیری: میانگین شاخص‌های سازمان فضایی نیز 43/4 ، ویژگی‌های جغرافیایی نیز 57/4 و پایداری زیرساخت‌ها 8/4 به دست آمد. این امر حاکی از وضعیت مطلوب شاخص‌های تاب‌آوری و پایداری در منطقه 2 کرج است. بارهای عاملی نشان می‌دهد ضرایب عامل‌ها بالای 6/0 است، که نشان‌دهنده اعتبار شاخص‌های تاب‌آوری است. بنابراین می‌توان تاب‌آوری و پایداری شهری منطقه را مطلوب تا خیلی مطلوب ارزیابی کرد.
کلیدواژه‌ها
بحران‌های محیطی
آسیب‌پذیری‌ها
تاب‌‌آوری کالبدی- فضایی
پایداری شهری
منطقه 2 کلان‌شهر کرج

عنوان مقاله English

Assessing the Spatial-Physical Resilience of District 2 of Karaj Metropolitan Area Based on Sustainability Criteria in Facing Environmental Hazards

نویسندگان English

Alireza Rahimi Mahmoodabadi 1
Navid Saeedi Rezvani 2
Iraj Ghasemi 3
1 Department of Urban planning, Ki.C., Islamic Azad University, Kish, Iran
2 Assistant Professor of Urban Planning, Faculty of Society and Media, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran
3 Assistant Professor of Urban and Regional Planning, Research Institute of Humanities and Social Studies, Tehran, Iran.
چکیده English



introduction: Resilience is the key to urban sustainability, and by reducing vulnerability, it creates a sustainable environment for cities and plays a fundamental role in reducing urban vulnerability to environmental hazards.

Methods: The present research method is descriptive-analytical and applied in terms of purpose. The aim is to measure the resilience level of District 2 of Karaj and identify its strengths and weaknesses in facing environmental hazards. The research combines data from statistical documents, written reports, and questionnaire data obtained from surveys. The statistical sample consists of 30 experts related to crisis management in District 2 of Karaj, selected through the snowball sampling method. Data analysis was performed using mean statistics, standard deviation, and factor analysis.

Results: The results indicate that enhancing the resilience of this area through improving the quality of physical infrastructure, better construction management, adherence to architectural standards, and urban planning principles can reduce vulnerability and create a sustainable and resilient environment. Additionally, the evaluation of building sustainability shows that the average index in District 2 was 4.45. The average indices for spatial organization were 4.43, geographical characteristics were 4.57, and infrastructure sustainability was 4.8. This indicates a favorable status of resilience and sustainability indices in District 2 of Karaj.

Conclusions: Factor loadings show that the coefficients are above 0.6, confirming the validity of the resilience indices. Therefore, the urban resilience and sustainability of the region can be evaluated as favorable to highly favorable.

کلیدواژه‌ها English

Spatial-Physical Resilience
urban sustainability
Environmental Crises
Vulnerabilities
District 2 of Karaj Metropolitan Area
Agyei, F., Asibey, M. O., & Cobbinah, P. B. (2025). Uncertain climate futures: Cultivating 3 A resilience in urban Ghana. Environmental Science & Policy, 163, 103952.https://doi.org/10.1016/j.envsci.2024.103952
Amegavi, G. B., Nursey-Bray, M., & Suh, J. (2025). Advancing social equity in urban resilience planning: challenges and opportunities. Journal of Environmental Planning and Management, 1-21. https://doi.org/10.1080/09640568.2025.2463558
Aydin, N. Y., Celik, K., Gecen, R., Kalaycioglu, S., & Duzgun, S. (2025). Rebuilding Antakya: Cultivating urban resilience through cultural identity and education for post-disaster reconstruction in Turkey. International Journal of Disaster Risk Reduction, 117, 105196.https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2025.105196
Castaño-Rosa, R., Pelsmakers, S., Järventausta, H., Poutanen, J., Tähtinen, L., Rashidfarokhi, A., & Toivonen, S. (2022). Resilience in the built environment: Key characteristics for solutions to multiple crises. Sustainable Cities and Society, 87, 104259.‌https://doi.org/10.1016/j.scs.2022.104259
Chen, H., Tan, X., Zhang, Y., Hu, B., Xu, S., Dai, Z., ... & Luo, D. (2025). The Application of Variable Weight Theory on the Suitability Evaluation of Urban Underground Space Development and Utilization for Urban Resilience and Sustainability. Buildings, 15(3), 387.DOI:10.3390/buildings15030387
Glaeser, E. L. (2022). Urban resilience. Urban Studies, 59(1), 3-35. https://doi.org/10.1177/00420980211052230
Gomes_Ribeiro, P., & AntónioPena, L. (2019). Urban resilience: A conceptual framework. Sustainable Cities and Society, 50(101625), 239-251.https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101625
Gupta, A., & De, B. (2025). Blue space resilient urban planning to enhance severely distressed thermal environment. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 137, 103804.https://doi.org/10.1016/j.pce.2024.103804
Han, H., Bai, X., & Dong, L. (2025). Global policy stocktakes of urban climate resilience: A literature review. Resources, Conservation and Recycling, 212, 107923. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2024.107923
Mohammadi, A., and Pashazadeh, A. (2016). Measuring urban resilience against the risk of earthquakes, a case study: Ardabil city. Earth Science Research Quarterly, 8(30), 112-126.https://doi.org/10.1108/IJDRBE-01-2022-0001 (in persian)
Mulesa, O., Ondrejicka, V., Yehorchenkov, O., Yehorchenkova, N., Jamecny, L., & Marusynets, M. (2025). Development of a Semi-Automated Decision-Making Method for the Resilience of Urban Healthcare Systems in Crisis Situations. Urban Science, 9(1), 15.https://doi.org/10.3390/urbansci9010015
Ongesa, T. N., Ugwu, O. P. C., Ugwu, C. N., Alum, E. U., Eze, V. H. U., Basajja, M., ... & Ejemot-Nwadiaro, R. I. (2025). Optimizing emergency response systems in urban health crises: A project management approach to public health preparedness and response. Medicine, 104(3), e41279.https://doi.org/10.1097/md.0000000000041279
Shao, W., Su, X., Lu, J., Jiahong, L., Yang, Z., Mei, C., Lu, J. (2021). Urban Resilience of Shenzhen City under Climate Change. Atmosphere, 12(5), 537-555.https://doi.org/10.3390/atmos12050537
Sharifi, A., & Yamagata, Y. (2014). Resilient urban planning: Major principles and criteria. Available online at www.sciencedirect.com.https://doi.org/10.1016/j.egypro.2014.12.154
Steven, J. (2016). A multi-scalar, mixed methods framework for assessing rural communities’ capacity for resilience, adaptation, and transformation. Journal Community Development. (124), 140-158.https://doi.org/10.1080/15575330.2016.1250103
Tao, R., Coleman, M. C., Pennington, J. D., Ozden, O., Park, S. H., Jiang, H., ... & Gius, D. (2010). Sirt3-mediated deacetylation of evolutionarily conserved lysine 122 regulates MnSOD activity in response to stress. Molecular cell, 40(6), 893-904.‌https://doi.org/10.1016/j.molcel.2010.12.013
Xiao, Y., Yang, H., Chen, L., Huang, H., & Chang, M. (2025). Urban resilience assessment and multi-scenario simulation: A case study of three major urban agglomerations in China. Environmental Impact Assessment Review, 111, 107734. https://doi.org/10.1016/j.eiar.2024.107734
Zeng, X., yuanchun, Y., San, Y., Yang, L., & Sarker, M. (2022). Urban Resilience for Urban Sustainability: Concepts, Dimensions, and Perspectives. Sustainability, 14(5), 2481-2498.https://doi.org/10.3390/su14052481
تحلیل فضایی مخاطرات محیطی
دوره 8، شماره 4
زمستان 1399