تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

ارزیابی پتانسیل زمین لغزش‌های حوضه سیوان، استان ایلام و تأثیر آن در آسیب پذیری منطقه

نویسندگان
محمدرضا جعفری 1
صمد شادفر 2
حمیدرضا پیروان 2
شمس اله عسگری 1
1 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی
2 پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری
10.61882/jsaeh.12.1.45.21
چکیده
در این پژوهش سعی شده است با تهیه نقشه پراکنش مناطق لغزشی و ارزیابی پتانسیل آسیب­پذیری زمین­­لغزش در حوضه سیوان، منابع در معرض خطر در پهنه­های مختلف آسیب­پذیری شناسایی، سپس پایداری محیطی حوضه در برابر پتانسیل آسیب­پذیری ناشی از زمین لغزش بررسی گردد. برای این منظور ابتدا لایه­های اطلاعاتی مناطق لغزشی، اراضی زراعی، جنگلی، مناطق مسکونی و جاده­ها در محیط GIS تهیه گردید. سپس لایه­های تهیه شده بر اساس مدل (همپوشانیIndex Overlay) به روش Class Maps Multi و با استفاده از نظر کارشناسی وزن­دهی و طبقه­بندی شد. طبق نتایج به دست آمده از پژوهش در حوضه سیوان 44 لغزش تعیین گردید که تعداد 17 مورد آن قابل اندازه­گیری و بررسی میدانی بود، 10 مورد در مناطق کوهستانی و فاقد راه ارتباطی بوده و غیر قابل دسترسی و 12 مورد آن اصلاً در عرصه شناسایی نشد و 5 مورد به دلیل تغییر کاربری به باغات و تأسیسات تسطیح شده است. در ادامه نقشه پتانسیل آسیب­پذیری زمین لغزش­های حوضه سیوان در پنج کلاس آسیب­پذیری خیلی کم (19846 هکتار)، کم (1793 هکتار)، متوسط (741 هکتار)، زیاد (2089 هکتار) و خیلی زیاد (871 هکتار) تهیه گردید. از نظر پایداری محیطی بیشترین خسارت­های ناشی از زمین­لغزش­های حوضه سیوان به­ترتیب مربوط به راه­های ارتباطی و مناطق جنگلی هست که در محدوده آسیب­پذیری زیاد و خیلی زیاد قرار دارند، اراضی زراعی در محدوده آسیب­پذیری متوسط و کمترین مربوط به مناطق مسکونی هست که در محدوده خیلی کم و کم قرار دارد. در بررسی پایداری محیطی حوضه مشخص شده که پتانسیل آسیب­پذیری در همه موارد ذکر شده وجود دارد ولی در مسیر راه­های ارتباطی از شدت بیشتری برخوردار خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
پتانسیل آسیب پذیری
زمین لغزش
لایه های اطلاعاتی
وزن دهی
حوضه سیوان

عنوان مقاله English

Assessing the potential of landslides in Sivan basin, Ilam province and the impact of that vulnerability of the region

نویسندگان English

mohammadreza jafari 1
samad shadfer 2
hamidreza pairevan 2
shamsola asgari 1
1 Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research,Education
2 Soil Conservation and Watershed Management Research lnstitute, agricultural and natural resources Research
چکیده English

In this research, by preparing a distribution map of landslide areas and assessing the potential of landslide vulnerability in the Sivan basin, it has been tried to identify the resources at risk in different zones of vulnerability, then the environmental stability of the basin against the potential Vulnerability due to landslides should be investigated.. For this purpose, the information layers of landslide areas, agricultural lands, forests, residential areas and roads were prepared in the GIS environment. Then, the prepared layers based on the model (Index Overlay) were weighted and classified using the Class Maps Multi method and using expert opinion.According to the results obtained from the research, 44 landslides were determined in the Sivan basin, 17 of which could be measured and investigated in the field, 10 of which were in mountainous areas and were inaccessible and 12 of which could not be reached at all. The arena was not identified and 5 cases have been leveled due to the change of use to gardens and facilities. In the following, the potential vulnerability map of Sivan basin landslides in five vulnerability classes: very low (19846 hectares), low (1793 hectares), medium (741 hectares), high (2089 hectares) and very high (871 hectares) was prepared. In terms of environmental stability, the most damages caused by landslides in the Sivan basin are respectively related to communication roads and forest areas, which are in the range of high and very high vulnerability, agricultural lands are in the range of damage. Medium and lowest acceptability is related to residential areas, which is in a very low range. In the investigation of the environmental stability of the basin, it has been determined that there is a potential for vulnerability in all the mentioned cases, but it will be more intense in the direction of communication roads.

کلیدواژه‌ها English

Vulnerability potential
Landslide
Information layers
Weighting
Sivan Basin
Anbalagan, R., and B. Singh. 1996. Landslide hazard and risk assessment mapping of mountainous terrains. Engineering Geology,.246-237: 43 [DOI:10.1016/S0013-7952(96)00033-6]
احمد آبادی، علی و مریم رحمتی. 1394. کاربرد شاخص‌های کمی ژئومورفومتریک در شناسایی پهنه‌های مستعد زمین-لغزش با استفاده از مدل SVM (مطالعه موردی: آزاد راه پل زال خرم‌آباد). پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، 3: 213-197.
Leuven, KU and G. Flemish. 2013. Economic valuation of landslide damage in hilly regions: A case study from Flanders, Belgium. Science of The Total Environment, 336-323: 447. [DOI:10.1016/j.scitotenv.2013.01.025]
ابراهیمی، عطرین؛ امیرعلی عباس زاده، فاطمه نورالدین موسی، حمید گنجائیان و زهرا زنگنه تبار. 1393. پتانسیل سنجی مناطق وقوع زمین لغزش در دره لاسم با استفادهاز مدل تحلیل سلسله مراتبی و منطق فازی. نشریه جغرافیا و پایداری محیط، دانشگاه رازی، کرمانشاه، 39: 67-76.
Mike, G . S, P. D. Palmer, C. Harmer and J. Sharpe. 2016. The Economic Impact of Landslides and Floods on the Road Network. Procedia Engineering, .1423-1425: 143 [DOI:10.1016/j.proeng.2016.06.168]
ایزدی، زهرا و مژگان انتظاری.1392. زمین لغزش‌های ایران معرفی، عوامل و مدیریت. مجله رشد آموزش جغرافیا، انتشارات فناوری وزارت آموزش و پرورش، 103: 32-37.
Perera, E. N. C., D. T. Jayawardana, P. Jayasinghe, R. M. S. Bandara and N. Alahakoon .2018. Direct impacts of landslides on socio-economic systems: a case study from Aranayake, Sri Lanka. Geoenvironmental Disaster, 1-12: 5 [DOI:10.1186/s40677-018-0104-6]
پورهاشمی، سیما؛ ابوالقاسم امیر احمدی و الهه اکبری. 1393. انتخاب مدل مناسب از بین روش‌های آماری دومتغیره جهت پهنه‌بندی خطر زمین لغزش در محیط GIS مطالعه موردی: حوزه آبخیز بقیع. فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 15: 89-71.
Paoletti, V., D. Tarallo, F. Matano, A. Rapolla. 2013. Level-2 susceptibility zoning on seismicinduced landslides: An application to Sannio and Irpinia areas, Southern Italy. Physics and Chemistry of the Earth,.147-159: 63 [DOI:10.1016/j.pce.2013.02.002]
پورنادر، مریم؛ جمال قدوسی و محمدرضا جعفری .1391. پهنه‌بندی حرکت‌های توده‌ای و بررسی عوامل مؤثر در وقوع آن در حوزه آبخیز سد ایلام. مهندسی و مدیریت آبخیز، 2: 110-117.
Klose, M and Bodo Damm. 2015. Landslide Economics: Concepts and Case Studies. Conference: EGU General Assembly.
جعفری، محمدرضا؛ ایاد اعظمی، جعفر حسین‌زاده، شمس اله عسگری و ایوب پیرانی. 1392. بررسی کارایی مدل EPM در برآورد میزان فرسایش و رسوبدهی در منطقه زاگرس میانی (حوضه سیوان). گزارش نهایی طرح تحقیقاتی، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تهران
Sidle, R. C.,H. Ochiai. 2006. Landslides: processes, prediction, and land use. Water Resource Monograph,.170-187: 18 [DOI:10.1029/WM018]
حجازی، اسدالله؛ محمدحسین رضایی مقدم و عدنان ناصری. 1400. پهنه بندی احتمال وقوع زمین لغزش در پایین‌دست سد سنندج. نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 2: 55-70.
Vitoria, F and Blasio. 2011. Introduction to the physics of landslides, Springer: Berline. University. Rome.
خلیلی‌زاده، مجتبی و مرضیه موغلی. 1388. بررسی مدل حائری-سمیعی در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از GIS (مطالعه موردی: حوضه آبخیز صفی آباد – استان گلستان). نشریه جغرافیایی طبیعی، 50:3-79.
Wang, w., Zhang W., Xia Q. 2012. Landslide Risk Zoning Based on Contribution Rate Weight Stack Method. International Confrence on Future Enrgy. Environment, and Materials. [DOI:10.1016/j.egypro.2012.01.030]
دلال اوغلی، علی، محمدحسین فتحی و کاظم خوشدل. 1396. کاربرد روش های نوین تصمیم گیری چند شاخصه در برآورد پتانسیل سیل خیزی با تاکید بر عوامل ژئومورفیک (مطالعه موردی: حوضه رودخانه آجر لو چای). نشریه فضای جغرافیایی، 59: 67-82.
زارعی، مهدی؛ جلیل حزبی، ایناز کلثه و نازنین مفیدی‌پور. 1388. امتیازبندی خطر زمین لغزش در روش حائری- سمیعی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز قویجوق). پنجمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، 35-47.
سلیمان‌پور، سید مسعود؛ سعید محتشم نیا و مهرزاد مرادی آبدهگاه. 1394. پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش‌ها با استفاده از مدل نیلسن اصلاح شده (مطالعه موردی: حوزه آبخیز خارستان استان فارس). سومین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار، تهران، 59-71.
سلطانی، محمدجعفر.1381. ارزیابی اراضی به‌منظور مکان‌یابی عرصه‌های مستعد پخش سیلاب در محیط GIS. استاد راهنما علی‌اکبر آل‌شیخ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی دانشکده عمران. تهران
شادفر، صمد و محمد جعفر سلطانی. 1385. تحلیل و بررسی پتانسیل زمین لغزش با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی. سومین همایش سیستم‌های اطلاعات مکانی، سارمان نقشه برداری کشور، تهران، 173-187.
علیمحمدی، صفیه؛ عباش پاشایی و شعبان شتایی. 1386. ارزیابی کارایی مدل‌های پهنه‌بندی خطر زمین لغزش (روش-های نیلسن اصلاح شده و براب ) در حوزه آبخیز سید کلاته رامیان استان گلستان. دهمین کنگره علوم خاک ایران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، تهران، 165-172.
عابدینی، موسی؛ محمدحسین فتحی و ابراهیم بهشتی جاوید. 1394، تحلیل فعالیت‌های نئوتکتونیکی حوضه آبریز گئچی دره سی با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک. نشریه فضای جغرافیایی، 52: 223-249.
فاطمی عقدا، سید محمود؛ جعفر غیومیان و عقیل اشقلی فراهانی.1382. ارزیابی کارایی روش های آماری در تعیین پتانسیل خطر زمین لغزش. نشریه علوم زمین، 8: 28-47.
فیض نیا، سادات؛ عطااله کلارستاقی؛ حسن احمدی و مهرداد صفایی. 1383. بررسی عوامل موثر در وقوع زمین لغزش ها و پهنه‌بندی خطر زمین لغزش (مطالعه موردی: حوزه آبخیز شیرین رود- سدتجن. نشریه منابع طبیعی ایران، 1: 3-22.
کریمی، حاجی؛ فتح‌اله نادری، بهروز ناصری و علی سلاجقه. 1393. مقایسه مدل‌های مختلف برای پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در حوزه آبخیز زنگوان ایلام. نشریه مرتع و آبخیزداری، 3: 459-485.
کرمی، فریبا و معصومه رجبی. 1388. بررسی خطر زمین لغزش و تحلیل ریسک‌پذیری آن در نواحی روستایی، مطالعه موردی، دامنه شمالی توده کوهستان سهند. نشریه انجمن جغرافیای ایران، 18: 141-154.
کاخی، محمدرضا و محمد غفوری. 1376. بررسی زمین‌لغزه در روستای درقانلو شهرستان بجنورد. مجموعه مقالات دومین سمینار زمین‌لغزه و کاهش خسارت‌های آن، موسسه بین المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، 39-34.
مصفایی، جمال، امین صالحپورجم، فرامرز سرفراز و صمد شادفر. 1399. پهنه‌بندی حسّاسیت زمین‌لغزش با استفاده از عملگرهای گامای فازی در آبخیز طالقان رود استا قزوین. نشریه جغرافیا و پایداری محیط، 3: 71-90.
Anbalagan, R., and B. Singh. 1996. Landslide hazard and risk assessment mapping of mountainous terrains. Engineering Geology,.246-237: 43
Leuven, KU and G. Flemish. 2013. Economic valuation of landslide damage in hilly regions: A case study from Flanders, Belgium. Science of The Total Environment, 336-323: 447.
Mike, G . S, P. D. Palmer, C. Harmer and J. Sharpe. 2016. The Economic Impact of Landslides and Floods on the Road Network. Procedia Engineering, .1423-1425: 143
Perera, E. N. C., D. T. Jayawardana, P. Jayasinghe, R. M. S. Bandara and N. Alahakoon .2018. Direct impacts of landslides on socio-economic systems: a case study from Aranayake, Sri Lanka. Geoenvironmental Disaster, 1-12: 5
Paoletti, V., D. Tarallo, F. Matano, A. Rapolla. 2013. Level-2 susceptibility zoning on seismicinduced landslides: An application to Sannio and Irpinia areas, Southern Italy. Physics and Chemistry of the Earth,.147-159: 63
Klose, M and Bodo Damm. 2015. Landslide Economics: Concepts and Case Studies. Conference: EGU General Assembly.
Sidle, R. C.,H. Ochiai. 2006. Landslides: processes, prediction, and land use. Water Resource Monograph,.170-187: 18
Vitoria, F and Blasio. 2011. Introduction to the physics of landslides, Springer: Berline. University. Rome.
Wang, w., Zhang W., Xia Q. 2012. Landslide Risk Zoning Based on Contribution Rate Weight Stack Method. International Confrence on Future Enrgy. Environment, and Materials.